Chuyện của tôi, một người phụ nữ trong AI

[mục lục bài viết] [trang chủ] [email] [@thaoshibe]

Chuyện của tôi, một người phụ nữ trong AI

Tôi chưa từng cảm thấy mình bất lợi. Có lẽ do tôi vô tư, may mắn, hoặc đây là đặc ân của tôi. Tôi nói lên trải nghiệm của mình, không phải để phản bác, mà để làm giàu thêm bức tranh về phụ nữ trong AI.

---

Tôi chưa từng cảm thấy bất lợi khi là một người phụ nữ trong lĩnh vực AI.

Có ba điều tôi phải làm rõ ngay:

1. Trải nghiệm hoàn toàn là của cá nhân của tôi, và có lẽ do tôi vô tư, may mắn.
2. Tôi không phản bác trải nghiệm của những người phụ nữ khác. Trải nghiệm của tôi là để bổ sung thêm vào toàn cảnh. Điều đó có nghĩa là, trải nghiệm của tôi, không nên được dùng để phủ nhận sự phân biệt giới tính có tồn tại. Tôi không phủ định những khó khăn của nhiều người phụ nữ khác đã và đang gặp phải khi làm AI.
3. Tôi chia sẻ trải nghiệm của mình với mong muốn khuyến khích các bạn gái vững bước trên con đường theo đuổi AI; nói với họ rằng con đường này không hề tệ.

Hơn một năm tôi do dự, không muốn chia sẻ trải nghiệm của mình.

Lần đầu tiên tôi cảm thấy bị thôi thúc muốn nói ra, là khi tôi bắt gặp nhiều người phụ nữ khác trong STEM chia sẻ trải nghiệm của họ.
Tôi muốn nói để bức tranh trải nghiệm phụ nữ trong STEM được đầy đủ hơn.
Tôi muốn nói, để khẳng định trải nghiệm (không bị bất lợi) của tôi là có thật.
Tôi có thật.

Sự thôi thúc đó quay lại mỗi khi tôi được mời làm diễn giả cho các buổi thảo luận về Phụ nữ trong AI. Tôi không biết mình có nên nhận lời mời hay không.

Một mặt, chính bản thân tôi không hay nghĩ mình là "một người phụ nữ trong AI". Tôi không nghĩ giới tính là một phần của sự nghiệp hay công việc.
Tôi tưởng tượng, khi mời tôi, ban tổ chức hẳn nghĩ tôi có nhiều khó khăn, bất lợi khi là phụ nữ trong AI. Ban tổ chức hẳn nghĩ tôi có những trải nghiệm, kinh nghiệm, hay những câu chuyện truyền cảm hứng... có thể giúp các bạn nữ khác. Nhưng tôi không có -- ít nhất là không có câu chuyện nào liên quan đến giới tính của mình. Vậy nên, có lẽ tôi không nên nhận lời.

Mặt khác, có quá ít phụ nữ trong AI. Đặc biệt là ở giai đoạn sự nghiệp của tôi, hoặc cao hơn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, biết có những người thành công đi trước, sẽ giúp lớp trẻ vững bước hơn trên con đường của chính mình. Vậy thì, thật tiếc nếu những người phụ nữ ở giai đoạn sau của sự nghiệp như tôi không đứng ra chia sẻ. Tôi cảm thấy có lỗi với cộng đồng nếu tôi không tham gia. Vì vậy, tôi nhận lời.

Trên sân khấu, tôi luôn chật vật giữa lựa chọn: chia sẻ trải nghiệm tích cực của mình, hay cố tình nói về những thiệt thòi mà người ta cho rằng phụ nữ (nên) gặp phải. Tôi thấy mình như một kẻ đạo đức giả.

Nhưng nói ra trải nghiệm thật của tôi thì có quan trọng không? Có lẽ không.
Nhất là khi trải nghiệm của tôi, có thể là thiên kiến kẻ sống sót (survivorship bias). Có rất nhiều người phụ nữ ngoài kia đang gặp bất lợi.

Thực tế, là nam hay nữ, đều gặp bất công, chuyện này hoặc chuyện kia, ở góc này hay góc kia của thế giới.
Đó là sự thật.
Chúng ta cần thay đổi những bất công đó.
Để thay đổi, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận (và nói về) những mặt tối.
(Có lẽ) Chưa cần nhìn vào những mặt sáng.

Tôi nghĩ vậy. Và, vì vậy, tôi không chia sẻ trải nghiệm thật của mình.

Cho đến sáu tháng trước.
Tôi tham gia một hoạt động nhóm với đồng nghiệp. Mỗi người tự điền vào tờ mẫu, rồi chia sẻ với nhóm.

"Tôi là _____ và tôi đến từ _____.
Điều bạn không thể đoán được nếu chỉ gặp tôi: _____.
Tôi muốn nói điều đó cho bạn vì _____."
Xung quanh, đều là những đồng nghiệp tôi tin tưởng. Tôi viết:

"Tôi là _Devi_ và tôi đến từ _Ấn Độ_.
Điều bạn không thể đoán được nếu chỉ gặp tôi: _Tôi không cảm thấy thiệt thòi vì mình là phụ nữ, da màu, hay thấp bé_.
Tôi muốn nói điều đó cho bạn vì _Tôi muốn nói trải nghiệm thật của mình, nhưng tôi lại cảm thấy không thoải mái khi nói về nó_."
Một đồng nghiệp nữ trẻ, cũng làm AI, hỏi tôi tại sao lại như vậy. Tôi giải thích lý do của mình (như trên) cho cô ấy.
Cô ấy nói cô ấy rất vui vì tôi đã chia sẻ trải nghiệm thật của mình.
Cô ấy tin trải nghiệm thật của tôi sẽ giúp ích cho những bạn nữ trẻ đang do dự theo đuổi các ngành Khoa học kỹ thuật, hay AI.

Các bạn trẻ thường bị các trải nghiệm tệ dọa chạy mất.
Các bạn trẻ nếu biết đến trải nghiệm của tôi, nghe câu chuyện của tôi (và của những người phụ nữ khác không cảm thấy bị bất lợi như tôi) -- Chắc chắn sẽ cảm thấy vững tâm hơn.

Tôi cảm thấy những lời cô ấy nói thật có lý. Và vì vậy, chúng ta đang ở đây -- Tôi (có chút lo lắng) chia sẻ trải nghiệm thật của mình. Tôi mong các bạn nữ khác cũng dũng cảm chia sẻ câu chuyện, trải nghiệm, v.v. của mình. Phụ nữ làm Khoa học không đáng sợ như thế!

Người dịch: thaoshibe. Các bạn chia sẻ nhớ ghi nguồn cho tác giả gốc nha, mình xin cảm ơn ạ!
Thứ bảy, ngày 07/03/2026.